Uit de Andes naar Europa.
De oorsprong van de tomaat ligt in het Andesgebergte in Zuid-Amerika.Daar komen nog steeds varianten voor van de oertomaat.De kleine geelgroene tot rode bessen herken je misschien niet meteen als tomaat.Waarschijnlijk cultiveerden de Inca's en de Azteken de tomaat al duizenden jaren.
Wie ermee begonnen is en wanneer is niet precies bekend.Er zijn rotstekeningen van ca 1000 jaar geleden die laten zien dat Andesindianen tomaten eten.Door de Azteken worden deze geel gekleurde besjes "Tomatl" genoemd, wat "zwellen" betekend.
In 1519 zagen de Spaanse conquistadores de planten voor het eerst in Montezuma's tuinen.Cortez bracht tomatenzaad mee naar Europa en spoedig daarna werden de tomaten gekweekt in de renaissencetuinen van Spanje.Daar werd ze beschouwd als een giftige plant.Dat klopt ook,want in groene,onrijpe tomaten zit de giftige stof "tomatine",een stof die de tomatenplant beschermt tegen Fusarium,de schimmel die de tomaat kan aantasten.
Tijdens de rijping verdwijnt de stof. Door koken ook.
De tomaten werden in Spanje enkel geteeld als sierplant.Vanuit Spanje reisde de tomaat via de nieuwsgierige Moren naar Marokko van waaruit Italiaanse zeelieden ze meenamen naar Italië.
Kruidengeleerden en doktoren in de 16e eeuw vergeleken het uiterlijk van de planten of vruchten met menselijke organen.Omwille van de rode kleur en hartvorm kreeg de tomaat daarom snel een leifdesstimmulerende reputatie.In Italië werd de tomaat "pomo di moro" of "appel van de Moren" genoemd,maar ook "pomo d'oro" of "gouden appel" lag goed in de mond.
In Frankrijk werd dit geïnterpreteerd als "pomme d'amour" of "liefdesappel", vanwege de vermeende zinnenprikkelende eigenschappen.
Van oneetbaar tot megaconsumptie.
Rond 1750 kwam men er achter dat de gele vruchtjes eetbaar waren.Hierbij is de rol van de Italianen niet te onderschatten vanwege hun gepassioneerde houding ten aanzien van de vruchten.
Populair was een schotel tomaten met olijfolie,peper en zout.De Fransen en de Britten vertrouwden de zaak nog niet.
26 September 1820 was een gedenkwaardige dag voor de tomaat,want kolonel Robert Gibbon Johnson at dan bewust een emmer vol tomaten op om aan het publiek van 2000 personen te tonen dat dit geen schadelijke gevolgen had.Zijn lijfarts voorspelde dat de kolonel aan verschrikkelijke ziektebeelden zou overlijden.Niets van dit alles... want de beste man bleef gezond en wel,en werd maar liefst 79 jaar oud.
Pas rond 1850 werd de tomaat een alomtegenwoordig product.Door kruisen en selecteren,kreeg de tomaat de rode kleur en vanaf dan werd het een veelgebruikte groente in de Europese keuken.
Om er zeker van te zijn dat al het gif verdwenen was,werd de tomaat liefst toch nog gekookt.Er werden al tomaten in blikvorm geconserveerd.Bovendien werd door Cambell de eerste tomatensoep in blik verkocht,hetgeen een enorm succes was.Er werden allerlei gerechten bedacht met tomaten.Tomatensoep en tomatensaus hadden succes.
Reeds in 1828 verscheen er een kookboek waarin o.m. de "Tomato catchup" werd voorgesteld.Henry J.Heinz introduceerde in 1876 de echte "tomato ketchup".
Rond 1900 komt de tomaat ook op ons menu te staan,hetzij rauw,hetzij gekookt of bereid.Tussen 1900 en 1950 ontwikkelt de tomatenteelt in serres,in de eerste jaren bijna volledig voor export naar Engeland.
Om de eigenschappen te verbeteren,worden door middel van kruisingen nieuwe variëteiten ontwikkeld.
Vanaf 1880 kon je in zaadcatalogi ruim twintig variëteiten van tomaten vinden.Populair was de "Trophy"-tomaat,de eerste grote gladde ronde tomaat met een zachte en dunne schil.Vandaag zijn er zo'n 12.000 soorten bekend!En de verdeling gaat nog verder,nu ook door genetische manipulatie.
De supermarkten in England verkopen nu reeds de eerste genetisch veranderde tomaten.
Ook hier bij ons verschijnen stilaan verschillende tomatenvormen,kleuren en smaken in de winkels.